Samenvatting

De Stichting Jeugdteam Zaanstad en de Huisartsenzorg Zaanstreek Waterland hebben, in nauwe samenwerking met de gemeente Zaanstad, besloten in 2023 Praktijk Ondersteuners Huisartsen (POH's) Jeugd en Gezin in te zetten in de gemeente Zaanstad. Het eerste half jaar van deze implementatie van de POH in Zaanstad werd al eerder onderzocht. De implementatie werd als goed beoordeeld, al werd ook erkend dat het nog te vroeg was om het goed te kunnen beoordelen. Begin 2025 werkten er inmiddels 21 huisartsenpraktijken met 12 POH's Jeugd en Gezin in de gemeente Zaanstad. Het huidige vervolgonderzoek evalueert de inzet van de POH Jeugd en Gezin in Zaanstad in het eerste half jaar van 2025. De onderzoeksvraag is als volgt: Biedt de POH in Zaanstad toegevoegde waarde en zo ja, wat is de toegevoegde waarde van de POH in Zaanstad? Deze vraag bestaat uit drie subvragen: - In welke context biedt de POH in Zaanstad toegevoegde waarde? - Via welke mechanismen biedt de POH in Zaanstad toegevoegde waarde? - Wat zijn de opbrengsten van de POH in Zaanstad? De toegevoegde waarde van de POH is onderzocht met behulp van de kwalitatieve onderzoeksbenadering ‘Realistisch evalueren’ (Pawson & Tilley, 1997). Deze benadering is gericht op het blootleggen van welke mechanismen (M) door een welbepaalde interventie (in dit geval de inzet van de POH Jeugd en Gezin) op gang worden gebracht, en in welke context (C) deze een welbepaalde uitkomst (O) tot stand brengen. Naast het vorige onderzoek naar POH Jeugd en Gezin in Zaanstad, zijn er al verschillende kwalitatieve onderzoeken in andere regio’s gedaan naar de inzet van de POH Jeugd en Gezin. Hieruit komt naar voren in welke context de inzet van de POH Jeugd en Gezin toegevoegde waarde kan bieden, via welke mechanismen de inzet van de POH toegevoegde waarde kan bieden, en tot welke uitkomsten de inzet van de POH kan leiden. Er is een model opgesteld dat is gebaseerd op de bevindingen in deze onderzoeken. Dit model is gevalideerd voor de inzet van de POH Jeugd & Gezin in Zaanstad. Er zijn 12 POH’s en 7 huisartsen geïnterviewd. Daarnaast hebben 4 huisartsen, 12 ouders en 7 jeugdigen een digitale vragenlijst ingevuld. Ook hebben 6 POH’s Jeugd en Gezin, de teamcoördinator POH Jeugd en Gezin, en de manager Innovatie & Ontwikkeling geparticipeerd in een focusgroep. Volgens de betrokken jeugdigen, ouders, huisartsen en POH’s in Zaanstad biedt de POH Jeugd en Gezin toegevoegde waarde. Het model, waarin is beschreven in welke context de POH, via welke mechanismen, welke uitkomsten tot stand kan brengen, bleek toepasbaar op de inzet van de POH Jeugd & Gezin in Zaanstad. De opbrengsten van de POH Jeugd en Gezin in Zaanstad zijn dat jeugdigen en ouders tevreden zijn over de hulp van de POH’s, dat huisartsen zich ontlast voelen door de POH’s, en dat de POH’s volgens de betrokken huisartsen en POH’s bijdragen aan meer inzet op preventie en minder escalatie van problemen. De verwachting is dat dit tot minder (door) verwijzingen leidt naar de specialistische hulpverlening. De mechanismen waardoor de POH Jeugd en Gezin in Zaanstad toegevoegde waarde biedt zijn dat de hulp van de POH Jeugd en Gezin in Zaanstad laagdrempelig, toegankelijk en snel beschikbaar is, dat de POH meer tijd heeft dan de huisarts voor vraagverheldering en screening, dat de POH lichte en/of kortdurende hulp biedt die minder stigmatiserend is en waar mogelijk zonderverwijzing plaatsvindt, en dat de POH beter zicht heeft op wat er nodig en beschikbaar is en gerichter, meer onderbouwd en doordacht kan doorverwijzen naar voorzieningen en hulpverlening. Belangrijke kenmerken van de context waarin de POH Jeugd en Gezin toegevoegde waarde kan bieden is dat de huisartsen om de juiste redenen jeugdigen (en evt. ouders) doorverwijzen naar de POH’s Jeugd en Gezin; dat de POH’s Jeugd en Gezin beschikken over de juiste competenties; dat de opleiding, intervisie, begeleiding en (bij)scholing van POH’s Jeugd en Gezin goed zijn georganiseerd, en dat de samenwerking en communicatie tussen de huisartsen en POH’s Jeugd en Gezin goed verlopen. Hoewel huisartsen en POH’s tevreden zijn over de onderlinge samenwerking en communicatie, zijn de verbeterpunten die uit het vorige onderzoek naar de POH Jeugd en Gezin in Zaanstad nog steeds van belang. Deze verbeterpunten zijn frequenter en meer informeel en persoonlijk contact van de POH met de huisarts; het efficiënter uitwisselen van informatie over jeugdigen en gezinnen; meer duidelijkheid over de functie, rol en werkzaamheden van de POH; en het vergroten van de zichtbaarheid van de POH.