Samenvatting

In 1981 is door de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) een opgraving
uitgevoerd op het kasteelterrein Montfoort in de provincie Utrecht. Het opgegraven
vondstmateriaal, voornamelijk aardewerk uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd, is niet
specialistisch uitgewerkt en wordt opgeslagen in het Provinciaal Depot Utrecht. Het
afstudeeronderzoek richtte zich specifiek op het keramiek afkomstig uit de gracht van het
kasteel, met als doel de bewoningsgeschiedenis en materiële cultuur van de bewoners beter te
begrijpen.
Het onderzoek combineert literatuuronderzoek en materiaalonderzoek. Bij het
literatuuronderzoek zijn historische bronnen en vergelijkbare archeologische vindplaatsen
bestudeerd om de context van het kasteel en zijn bewoners beter te begrijpen. Het
materiaalonderzoek richtte zich op determinatie en classificatie van het aardewerk, waarbij het
Deventer Systeem werd gebruikt. Hierbij werden onder andere bakselcategorieën,
gebruiksfuncties, productieherkomst en datering vastgesteld. De resultaten laten zien dat het
keramiek hoofdzakelijk uit lokaal en regionaal geproduceerd roodbakkend aardewerk bestaat,
zoals grapen, bakpannen en kannen. Daarnaast is een aanzienlijk aandeel steengoed aanwezig,
afkomstig uit Duitse productiecentra zoals Siegburg en Brühl. Écht luxe geïmporteerd keramiek,
waaronder Spaans/Portugees majolica of Aziatisch porselein, ontbreekt. Het vondstcomplex is
gevormd door aardewerk met een gemiddelde tot bovengemiddelde prijs. Dit blijkt onder andere
uit de aanwezigheid van een vetvanger en Zuid-Nederlandse majolica uit de beginfase van dit
specifieke baksel.
Vergelijkingen met andere kasteelgrachten, zoals die van Huis te Vleuten en kasteel Vredenburg,
tonen overeenkomsten in aardewerktypen, wat suggereert dat het huishouden van kasteel
Montfoort representatief is voor kastelen in de regio. Een andere vergelijking met een
‘gemiddeld’ huishouden in Montfoort laat zien dat het kasteel een groter vormenspectrum heeft
in de vorm van bakpannen en een vetvanger en een hoger percentage importaardewerk.
Daarnaast wijst het ontbreken van veelvoorkomend keramiek van na 1575 op een eerdere stop
van afvaldumping in de gracht, vóórdat deze in 1672 werd gedempt. Zo zijn bijvoorbeeld geen
faience, kobaltblauw steengoed uit Raeren of tabakspijpen aangetroffen.
De conclusie van het onderzoek luidt dat de verwerking van grachtmateriaal interessante
informatie biedt over de bewoningsgeschiedenis van kasteel Montfoort en dat deze gegevens een
aanvulling vormen op de historische bronnen.