Samenvatting

Deze afstudeeropdracht is uitgevoerd binnen LevelUp Drenthe, een organisatie die jongeren
van 12 tot 27 jaar in Zuidoost-Drenthe ondersteunt in hun persoonlijke ontwikkeling.
Jongerencoaches werken ambulant en bieden laagdrempelige begeleiding waarbij
ervaringsdeskundigheid, eigen regie en het peer-to-peerprincipe centraal staan. Jongeren
coachen andere jongeren met als doel hun zelfredzaamheid te vergroten.
Uit literatuur- en praktijkonderzoek blijkt dat sociale media jongeren kwetsbaar maken voor
onzekerheid, prestatiedruk en vergelijking met onrealistische beelden. Veel jongeren zijn zich
niet bewust van deze invloed die sociale media uitoefenen. De belangrijkste oorzaken uit de
literatuur zijn dat jongeren dagelijks worden geconfronteerd met vaak bewerkte beelden. Als
gevolg hiervan ontwikkelen zij een vertekend zelfbeeld en ervaren zij onzekerheid en druk
(Schnitzler, 2023). Binnen LevelUp Drenthe is onderzocht hoe zij dit probleem zien. Het blijkt dat
het binnen de organisatie nog ontbreekt aan eenduidige aanpak en concrete hulpmiddelen om
dit thema structureel met jongeren te bespreken. De jongerencoaches gaven aan handvatten te
missen voor diepgaande gesprekken, terwijl het thema in de coaching vaak onderbelicht blijft
(persoonlijke communicatie, 2025). Dit leidt tot gemiste kansen voor bewustwording en kan
ongelijkheid in het begeleidingstraject veroorzaken.
Dit onderzoek richt zich op de vraag: “Hoe kunnen jongerencoaches van LevelUp Drenthe
jongeren (12-18 jaar) ondersteunen in het vergroten van hun realiteitsbesef over de invloed van
sociale media op hun zelfbeeld?” De leeftijdsgroep 12-18 jaar is gekozen, omdat
identiteitsvorming en zelfbeeldontwikkeling in deze fase centraal staan. Uit verschillende
onderzoeken blijkt dat jongeren in deze periode extra kwetsbaar zijn voor de invloed van sociale
media, doordat zij nog zoekende zijn naar zichzelf en sterk reageren op sociale vergelijking
(Valkenburg & Piotrowski, 2017; Van der Wal et al., 2023).
Het doel is om coaches te ondersteunen met een praktisch hulpmiddel, waarmee zij makkelijker
en effectiever gesprekken kunnen voeren over de invloed van sociale media. Zo kunnen ze
jongeren beter begeleiden en meer verdiepen in het thema. Dit draagt bij aan het versterken van
hun realiteitsbesef. Hiermee wordt aangesloten bij belangrijke beroepswaarden van het sociaal
werk, zoals: empowerment, eigen regie, kansengelijkheid, veiligheid en deskundigheid
(Steenmeijer, 2021). Het product moet jongerencoaches ondersteunen om deze waarden in de
praktijk te brengen, zodat zij jongeren op een gelijkwaardige manier kunnen begeleiden. Zo
dragen ze bij aan het weerbaarder maken voor de negatieve invloeden die sociale media met
zich mee kan brengen.
Om het doel te bereiken zijn verschillende onderzoeksmethoden ingezet, zoals: interviews,
empathy mapping, enquêtes en brainstormsessies. Hiermee zijn ervaringen vanuit verschillende
perspectieven verzameld over de huidige situatie, obstakels, successen en gewenste
uitkomsten. De belangrijkste betrokken stakeholders in dit onderzoek bestaan uit de
jongerencoaches, de jongeren (en hun omgeving) en de opdrachtgever. Deze stakeholders zijn
betrokken, omdat zij het dichtst bij de praktijk staan, directe inzichten en ervaringen leveren die
bruikbaar zijn en daarnaast de eindgebruikers van het product zijn. Tijdens het onderzoek is
zorgvuldig omgegaan met de privacy van alle deelnemers. Gegevens zijn alleen verzameld met
toestemming en zijn geanonimiseerd verwerkt.
Uit interviews en empathy mapping met de jongerencoaches en jongeren blijkt dat sociale
media bijdraagt aan de onzekerheid en druk die jongeren voelen. Jongeren geven aan het gevoel
te hebben ergens bij te willen horen en vergelijken zichzelf constant met anderen. De LevelUp
coaches vangen deze signalen ook op, maar voelen drempels in de gespreksvoering met
jongeren. Zo blijkt dat andere hulpvragen vaak meer prioriteit krijgen, waardoor het thema
sociale media vaak onderbelicht blijft in de coaching. Hun wens is daarom ook om een
hulpmiddel te krijgen die hen handvatten geeft om het gesprek over sociale media beter te
kunnen openen en hier diepgaander op in te gaan.
Uit de interviews, brainstormsessies en literatuuronderzoek naar best practices zijn belangrijke
ontwerpeisen geformuleerd. Het hulpmiddel moet bestaan uit een product dat: laagdrempelig,
visueel aantrekkelijk, interactief en flexibel is. Daarnaast moet het openheid en diepgang
stimuleren, herkenbaar zijn binnen de organisatie en coaches helpen bij het voeren van
effectieve gesprekken over sociale media en zelfbeeld.
Uit de verzamelde ideeën van de ideationfase is er gekozen voor de ontwikkeling van een
bordspel: RealityCheck. Dit product sluit aan bij de inzichten uit de praktijk en literatuur,
doordat het inspeelt op de behoeften en wensen van de stakeholders. Daarnaast draagt het bij
aan de ontwerpeisen die zijn geformuleerd. Het bordspel stimuleert een diepgaand gesprek,
streeft naar reflectie en opent het gesprek over sociale media op een speelse manier. Het
bordspel biedt handvatten door verschillende gespreksvormen te combineren met
spelelementen. Dit nodigt jongeren uit tot zelfreflectie en het delen van ervaringen. Hierdoor
bevordert het product tot slot de deskundigheid van jongerencoaches en draagt het bij aan het
empoweren van jongeren. RealityCheck past bij de beroepswaarden van het sociaal werk en de
visie van LevelUp Drenthe.