Samenvatting

**Context**

Klimaatverandering leidt tot toenemende uitdagingen in stedelijke gebieden, zoals wateroverlast, hittestress en droogte. Binnen Aveco de Bondt wordt het Leefomgevingskompas toegepast om projecten integraal te benaderen, waarbij verschillende thema’s in samenhang worden afgewogen. Op basis hiervan worden maatregelen voorgesteld die bijdragen aan het verminderen van klimaateffecten en het verbeteren van de leefomgeving. Voor team Stedelijk Water ontbreekt echter een concrete en praktische werkwijze om dit model toe te passen binnen herinrichtingsprojecten (Hoofdstuk 1.1).

 

**Conclusie**

In dit onderzoek is een praktisch toepasbare werkwijze ontwikkeld die adviseurs ondersteunt bij het vroegtijdig identificeren en selecteren van klimaatadaptieve maatregelen in herinrichtingsprojecten. De initiatieffase biedt de grootste kansen om integraal, gebiedsgericht en buiten de gebaande paden naar oplossingen te kijken, voordat randvoorwaarden en ontwerpkeuzes de beschikbare oplossingsruimte beperken. De werkwijze bestaat uit vier samenhangende stappen, ondersteund door beslisbomen, waarmee mogelijke maatregelen systematisch, reproduceerbaar en navolgbaar kan worden verkend en afgewogen. Hierdoor worden adviseurs ondersteunt om samen met opdrachtgevers en stakeholders het gesprek te voeren over kansen, ambities en afwegingen, wat resulteert in een consistente, transparante en goed onderbouwde keuze voor klimaatadaptieve maatregelen (Hoofdstuk 7.1 & 7.4).



**Meerwaarde van het onderzoek voor Aveco de Bondt**

Het onderzoek heeft niet alleen geleid tot een praktisch toepasbare werkwijze, maar biedt ook een concrete stap in de verdere ontwikkeling van de dienstverlening van team Stedelijk Water. Waar de selectie van klimaatadaptieve maatregelen voorheen vaak afhankelijk was van individuele kennis en ervaring, biedt de werkwijze een gezamenlijke basis voor het vroegtijdig signaleren, verkennen en afwegen van kansen binnen herinrichtingsprojecten. Hierdoor ontstaat meer ruimte om klimaatadaptatie al in de offerte- en initiatieffase mee te nemen, wanneer de invloed op de oplossingsrichting het grootst is.

Binnen het team is besloten de werkwijze verder te ontwikkelen en actief toe te passen in projecten, offertetrajecten en urenramingen. Daarmee draagt het onderzoek niet alleen bij aan een consistente aanpak, maar stimuleert het ook een cultuur waarin medewerkers voortdurend alert zijn op kansen voor klimaatadaptatie en deze actief bespreekbaar maken met opdrachtgevers en projectteams. De werkwijze vormt daarmee zowel een praktisch hulpmiddel als een aanjager voor een meer proactieve en integrale manier van denken en werken binnen Aveco de Bondt.

 

**Probleem**

De aanleiding voor dit onderzoek ligt in het ontbreken van een eenduidige werkwijze binnen het team. De maatregelselectie wordt momenteel uitgevoerd zonder een werkwijze, waardoor verschillen ontstaan in aanpak en onderbouwing tussen projecten, ondanks de aanwezige kennis en ervaring binnen het team. Daarnaast wordt aanwezige kennis onvoldoende geborgd en wordt het Leefomgevingskompas nog niet praktisch toegepast, waardoor kansen voor een integrale benadering van projecten in de initiatieffase onbenut blijven. Daarbij wordt in de initiatieffase vaak direct ingezoomd op technische oplossingen, waardoor een integrale beschouwing van de opgave onvoldoende aandacht krijgt (Hoofdstuk 1.3).

 

**Methode**

De werkwijze is ontwikkeld op basis van vier bouwstenen: een maatregelenoverzicht klimaatadaptatie, het Leefomgevingskompas, relevante omgevingsfactoren en beschikbare data en modeloutput uit GIS en Tygron, de bouwstenen worden theoretisch onderbouwd in Hoofdstuk 3. Deze bouwstenen zijn, op basis van literatuuronderzoek en interviews, vertaald naar een eenduidige werkwijze in een iteratief ontwikkelproces. De toepasbaarheid van de werkwijze is vervolgens gevalideerd met behulp van drie methoden: een case study, een gebruikerstest en het ophalen van feedback bij adviseurs (Hoofdstuk 4.3).

 

**Resultaat**

Het resultaat van het onderzoek is een eenduidige werkwijze voor de initiatieffase van herinrichtingsprojecten. De werkwijze bestaat uit vier opeenvolgende stappen: (1) het concretiseren van de visie, (2) het bepalen van de strategie, (3) het toetsen van de ruimtelijke toepasbaarheid en (4) het bepalen van mogelijke maatregelen.

In **stap 1** wordt de herinrichtingsvisie van de opdrachtgever voor klimaatadaptatie geconcretiseerd op basis van beleid, stakeholderbelangen en ruimtelijke analyse. Dit resulteert in een samenhangend overzicht van de belangrijkste kansen, knelpunten en ambities voor klimaatadaptatie binnen het projectgebied.

In **stap 2** wordt deze visie vertaald naar een strategie, waarin per relevant thema een ambitieniveau wordt vastgesteld in samenwerking met de opdrachtgever. Het ambitieniveau geeft richting aan de maatregelselectie in de vervolgstappen.

In **stap 3** wordt de ruimtelijke toepasbaarheid van klimaatadaptieve maatregelen getoetst, wat resulteert in een ruimtelijk onderbouwd inzicht in waar maatregelen binnen het projectgebied mogelijk zijn. Dit wordt vastgelegd in een overzichtskaart waarin onderscheid wordt gemaakt tussen kansrijke locaties en locaties waar maatregelen onder voorwaarden toepasbaar zijn.

In **stap 4** worden, op basis van de strategie en ruimtelijke mogelijkheden, kansrijke klimaatadaptieve maatregelen per klimaatopgave bepaald. Dit leidt tot een onderbouwd maatregelenoverzicht, dat in een werksessie met de klankbordgroep wordt besproken en aangescherpt en vervolgens als input dient voor de ontwerpfase.

Stappen 3 en 4 worden ondersteund door beslisbomen en vormen samen een consistente, transparante en goed onderbouwde keuze van klimaatadaptieve maatregelen binnen het projectgebied (Hoofdstuk 5.2).

 

**Aanbeveling**

Aanbevolen wordt om de werkwijze in een volgende ontwikkelstap uit te breiden naar de ontwerp- en realisatiefase, zodat klimaatadaptatie gedurende de gehele projectcyclus integraal kan worden meegenomen. Daarnaast biedt het toevoegen van informatie over de effectiviteit en kosten van klimaatadaptieve maatregelen de mogelijkheid om keuzes nog beter te onderbouwen. Om de werkwijze verder te verfijnen en de toepasbaarheid in de praktijk te vergroten, is het belangrijk deze in meerdere projecten toe te passen en te valideren. Op termijn kan de werkwijze worden doorontwikkeld tot een digitale tool die adviseurs ondersteunt bij het gestructureerd, integraal en reproduceerbaar identificeren, afwegen en selecteren van klimaatadaptieve maatregelen (Hoofdstuk 9).