Samenvatting

Dit actieonderzoek is uitgevoerd in het kader van het afstudeerjaar Social Work aan de HZ University of Applied Sciences en vind plaats binnen zorgorganisatie Amarijn op locatie Vondellaan in Vlissingen. Aanleiding voor dit onderzoek is de toenemende complexiteit van de zorgvraag bij bewoners met neurocognitieve stoornissen. Deze ontwikkeling gaat samen met een groeiende werkdruk, personeelstekorten en een stijgend ziekteverzuim binnen de zorgsector. Op locatie Vondellaan leidt dit in de praktijk tot hoge werkdruk, emotionele belasting en handelsverlegenheid bij zorgmedewerkers, met name in situaties rondom complex gedrag en crisissituaties zoals IBS-opnames.

De centrale onderzoeksvraag die centraal staat binnen dit onderzoek is: “Wat hebben zorgmedewerkers van locatie Vondellaan binnen Amarijn nodig om bewoners met een neurocognitieve stoornis passende ondersteuning te bieden?” Voor het beantwoorden van deze vraag is gebruikgemaakt van een actieonderzoek, dat cyclisch is uitgevoerd binnen de praktijk. De dataverzameling bestond uit semigestructureerde gesprekken met acht zorgmedewerkers in verschillende functies, allen direct betrokken bij bewoners met neurocognitieve stoornissen. De participanten zijn doelgericht geselecteerd om een zo breed mogelijk beeld van de praktijk te verkrijgen. Op basis van de resultaten is een beroepsproduct ontwikkeld in de vorm van een IBS-protocol, bestaande uit een stroomschema en een IBS-protocolwaaier. Dit beroepsproduct is vervolgens in twee testfasen geïmplementeerd en geëvalueerd binnen de praktijk.

Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat vooral bij crisissituaties zoals IBS-opnames er een duidelijk handelingskader ontbreekt, wat leidt tot onzekerheid en verschillen in handelen. Daarnaast blijkt uit de resultaten dat bewoners met neurocognitieve stoornissen te maken hebben met cognitieve achteruitgang, zoals geheugenverlies, desoriëntatie en verminderd ziekte-inzicht. Dit in combinatie met gedragsveranderingen, zoals onrust, angst, depressie, agressie en stemmingswisselingen. Zorgmedewerkers geven aan dat structuur, rustige en duidelijke communicatie, kennis van iemands levensgeschiedenis en goede samenwerking met collega’s belangrijk zijn om passende ondersteuning te bieden in de dagelijkse zorg. Ook tijdens IBS-opnames van bewoners met neurocognitieve stoornissen zijn deze factoren van belang om passende ondersteuning te bieden. Tegelijkertijd ervaren zij dat deze factoren door tijdsdruk, werkdruk en wisselende kennis binnen teams lastig consequent toe te passen zijn.

De implementatie en evaluatie laten zien dat het stroomschema en de protocolwaaier duidelijk, overzichtelijk en praktisch toepasbaar zijn. Na verwerking van verbeterpunten uit de eerste evaluatie werd de aangepaste versie positief beoordeeld. Het beroepsproduct biedt zorgmedewerkers meer houvast, eenduidigheid, rust en veiligheid in acute situaties en draagt bij aan bewust en persoonsgericht handelen en betere samenwerking. De belangrijkste conclusie is dat er behoefte is aan duidelijke en praktische handvatten voor complexe (crisis)situaties. Het IBS-protocol voorziet hierin en vergroot de handelingszekerheid, wat bijdraagt aan meer consistente zorg.

Op basis van de gevoerde gesprekken zijn er drie concrete aanbevelingen gedaan. Ten eerste het IBS-protocol structureel borgen binnen teams, bijvoorbeeld via vaste overlegmomenten. Ten tweede het organiseren van intervisie- en casuïstiekbesprekingen rondom complex gedrag en crisissituaties, zodat zorgmedewerkers van elkaar leren en kennis beter wordt toegepast. Tot slot wordt er een vervolgonderzoek aanbevolen naar factoren die de motivatie van zorgmedewerkers beïnvloeden om scholing te volgen en toe te passen.