Samenvatting

In Nederland is steeds meer kritiek op gangbare landbouwsystemen, vanwege de degradatie van de bodem, de afname van biodiversiteit en de effecten op de klimaatverandering. De maatschappelijke vraag naar duurzame landbouw groeit hierdoor geleidelijk, waarvoor agroforestry, zoals een voedselbos een antwoord zou kunnen bieden. Voedselbossen kunnen bijdragen aan het herstel van de bodem, biodiversiteit en klimaatmitigatie door de natuurlijke successie van het systeem en de grote diversiteit aan planten in de vegetatielagen.In 2019 is het Koepelplan Voedselbossen Noord-Brabant opgezet om de effecten van de omzetting van reguliere landbouw naar voedselbossen te bepalen. Tijdens dit driejarige project zijn vijf voedselbossen aangelegd en gedurende drie jaar gemeten op de chemische, fysische en biologische parameters. Aan de hand van deze metingen en een literatuuronderzoek is bepaald wat het effect van de vijf voedselbossen zijn op de ecosysteemdiensten. Verder zijn de fysische parameters bodemstructuur en indringingsweerstand in de voedselbossen opnieuw gemeten. Over de nieuwe en oude metingen is een trendanalyse uitgevoerd en gedurende het onderzoek zijn voedselboseigenaren en experts geïnterviewd. Aan de hand van deze onderdelen is een advies gegeven voor de ontwikkeling van de voedselbossen in de toekomst. Voor de beoordeling van de ecosysteemdiensten is gebruik gemaakt van het programma Soil Navigator DSS.Ten opzichte van 2019 is het organische stofgehalte in 2021 voor drie voedselbossen afgenomen, voor één voedselbos gelijk gebleven en voor één voedselbos toegenomen. Daarbij is in deze jaren de indringingsweerstand en de aantal regenwormen voor twee voedselbossen afgenomen en voor drie toegenomen. De pH is voor één voedselbos afgenomen en voor één voedselbos gelijk gebleven. Verder is de pH voor drie voedselbossen toegenomen. De waterinfiltratie is voor alle voedselbossen toegenomen.De score van de ecosysteemdienst waterregulatie is bij drie voedselbossen verbeterd. De overige twee voedselbossen zijn gelijk gebleven. Het is gebleken dat voedselbossen met weinig beplanting op de bodem sneller uitdrogen in droge perioden en dit heeft nadelige gevolgen voor de regenwormen populatie. Om dit te verbeteren wordt aangeraden om een dichter begroeide kruidlaag op de bodem aan te planten zodat water beter wordt vastgehouden in de bodem.De ecosysteemdienst bodemstructuur is bij drie voedselbossen verbeterd en bij twee voedselbossen gelijk gebleven. Het gebruik van zware machines kan verdichting veroorzaken en dit verhoogt de indringingsweerstand. Verder zijn de voedselbossen onvoldoende ontwikkeld om genoeg organisch stof te leveren. Voor deze twee punten is aangeraden om geen zware machines te gebruiken bij aanplanting en om het organische stof en de indringingsweerstand over een langere periode te meten.De ecosysteemdienst klimaatfunctie is bij geen van de voedselbossen veranderd. De koolstofopslag en het waterbergend vermogen zullen toenemen naarmate de voedselbossen zich verder ontwikkelen. De ecosysteemdienst nutriënten retentie en levering is bij vier voedselbossen hetzelfde gebleven en is bij één voedselbos gedaald. In 2020 was het een droog jaar en dit heeft voor meer nitrificatie gezorgd in de bodem waardoor deze zuurder werd. In 2021 is meer regen gevallen waardoor meer denitrificatie in de bodem plaatsvond en dit zorgt voor een toename van de pH. In alle voedselbossen vindt uitspoeling van de hoofdelementen calcium en magnesium plaats. Daarom wordt aangeraden om alle hoofdelementen in de bodem te blijven meten om gebreken op tijd aan te tonen.