Samenvatting

Tijdens een opgraving zijn circa 10.000 benen knopen en 700 metalen sluitingen aangetroffen. Deze knopen werden door Archeologenbureau Argo gevonden tijdens het onderzoek aan de Rozengracht 64–66 in Zaandam. Hierdoor ontstond de vraag waarom deze knopen in de bodem terecht zijn gekomen en welke activiteiten of bewoners hiermee in verband kunnen worden gebracht. Vanuit deze invalshoek werd de hoofdonderzoeksvraag geformuleerd: Wat kan aan de hand van de aangetroffen knopen worden afgeleid over het historisch gebruik en de sociaaleconomische context van Rozengracht 64–66 in Zaandam in de periode van 1750-1850?

Om deze vraag te beantwoorden werd materiaalonderzoek gecombineerd met historische en literatuuronderzoek. Hierbij werden zowel de knopen zelf als de bewoningsgeschiedenis en de mogelijke relatie met de papierindustrie onderzocht. Als voorbereiding om papier te maken verwijderden voddenscheursters eerst knopen en sluitingen van oude kleding. Deze oude kleding werd gescheurd tot kleine stukken. De papiermolenwerkers verwerkten deze kleine stukken kleding tot papier. Nadat de knopen waren verwijderd, hadden ze voor de voddenscheursters geen directe waarde meer en werden daardoor in de grond gestort. Dit onderzoek suggereert dat huisnijverheid ook binnen de papierproductie of door voddenscheursters heeft plaatsgevonden. Daarom is in dit onderzoek uitgebreid ingegaan op de rol van voddenscheursters en de betekenis van lompen binnen de papierindustrie van de achttiende tot de negentiende eeuw.

Bij het determineren van de knopen werd een nieuw typologie ontwikkeld samen met medestudent Annelies Strato. Haar scriptie is gericht op de materiële analyse van de knopen, waaronder typologie, modehistorische aspecten, functie en de sociale en economische identiteit van makers en dragers. Deze scriptie bouwt voort op haar onderzoek.