Samenvatting

Adolescenten met internaliserende problematiek, zoals angst, somberheid of teruggetrokken gedrag, kenmerken zich door camouflagegedrag en over-regulatie van emoties. Binnen de brede context van het regulier voortgezet onderwijs blijven deze leerlingen veelal onzichtbaar, waarbij de huidige, vaak cognitieve en verbale begeleidingsvormen niet altijd voldoende zijn. Deze methoden schieten regelmatig tekort omdat deze jongeren moeite hebben hun binnenwereld verbaal uit te drukken of vastlopen in controlepatronen. Dit kwalitatieve praktijkonderzoek richt zich op de vraag op welke wijze beeldende therapie een mogelijke ervaringsgerichte aanvulling zou kunnen vormen op de huidige begeleidingspraktijk ter bevordering van de emotieregulatie van adolescenten (12-17 jaar). De onderzoeksvraag komt voort uit het spanningsveld tussen de onderwijskundige opdracht van de school en de specifieke ondersteuningsbehoefte van de leerling, waarbij de grens tussen onderwijs en zorg doorgaans gescheiden blijft. Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden is gebruikgemaakt van halfgestructureerde interviews met (school)vaktherapeuten, onderwijsprofessionals en een ervaringsdeskundige ouder, aangevuld met literatuuronderzoek. De resultaten bieden inzichten in de kenmerken van de doelgroep, de huidige begeleidingsstructuur met de bijbehorende behoeften, en de wijze waarop beeldende therapie wordt ingezet. Hieruit is gebleken dat beeldend werken helpt om vastgezette spanningen te externaliseren en controlepatronen te doorbreken. Hoewel de structurele inbedding van vaktherapie in de praktijk nog stuit op visieverschillen en praktische barrières, blijken een integrale samenwerking en deskundigheidsbevordering op de werkvloer belangrijke randvoorwaarden voor succes. Naar aanleiding van dit onderzoek is een handreiking ontworpen met een ondersteuningskit, bestaande uit een visuele signaleringskaart en beeldende werkvormen om de emotieregulatie van internaliserende adolescenten laagdrempelig te ondersteunen binnen de schoolcontext.